İçeriğe geç
Güncel metinSon denetim: 17 Kasım 2026Resmî kaynak: www.mevzuat.gov.tr
Dayanak

2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK)Madde 72 Menfi tesbit ve istirdat davaları

Madde 72 – (Değişik: 18/2/1965-538/43 md.)

Borçlu, icra takibinden önce veya takip sırasında borçlu bulunmadığını ispat için menfi tesbit davası açabilir.

İcra takibinden önce açılan menfi tesbit davasına bakan mahkeme, talep üzerine alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere gösterilecek teminat mukabilinde, icra takibinin durdurulması hakkında ihtiyati tedbir kararı verebilir.

İcra takibinden sonra açılan menfi tesbit davasında ihtiyati tedbir yolu ile takibin durdurulmasına karar verilemez. Ancak, borçlu gecikmeden doğan zararları karşılamak ve alacağın yüzde onbeşinden aşağı olmamak üzere göstereceği teminat karşılığında, mahkemeden ihtiyati tedbir yoluyle icra veznesindeki paranın alacaklıya verilmemesini istiyebilir.

(Değişik: 9/11/1988-3494/6 md.) Dava alacaklı lehine neticelenirse ihtiyati tedbir kararı kalkar. Buna dair hükmün kesinleşmesi halinde alacaklı ihtiyati tedbir dolayısıyla alacağını geç almış bulunmaktan doğan zararlarını gösterilen teminattan alır. Alacaklının uğradığı zarar aynı davada takdir olunarak karara bağlanır. Bu zarar herhalde yüzde yirmiden aşağı tayin edilemez.

(Değişik: 9/11/1988-3494/6 md.) Dava borçlu lehine hükme bağlanırsa derhal takip durur. İlamın kesinleşmesi üzerine münderecatına göre ve ayrıca hükme hacet kalmadan icra kısmen veya tamamen eski hale iade edilir. Borçluyu menfi tespit davası açmaya zorlayan takibin haksız ve kötü niyetli olduğu anlaşılırşa, talebi üzerine, borçlunun dava sebebi ile uğradığı zararın da alacaklıdan tahsiline karar verilir. Takdir edilecek zarar, haksızlığı anlaşılan takip konusu alacağın yüzde yirmisinden aşağı olamaz.

Borçlu, menfi tesbit davası zımmında tedbir kararı almamış ve borç da ödenmiş olursa, davaya istirdat davası olarak devam edilir.

Takibe itiraz etmemiş veya itirazının kaldırılmış olması yüzünden borçlu olmadığı bir parayı tamamen ödemek mecburiyetinde kalan şahıs, ödediği tarihten itibaren bir sene içinde, umumi hükümler dairesinde mahkemeye başvurarak paranın geriye alınmasını istiyebilir.

Menfi tesbit ve istirdat davaları, takibi yapan icra dairesinin bulunduğu yer mahkemesinde açılabileceği gibi, davalının yerleşim yeri mahkemesinde de açılabilir. Davacı istirdat davasında yalnız paranın verilmesi lazımgelmediğini ispata mecburdur.

Değişiklik geçmişi

  • 18 Şubat 1965: 538 sayılı Kanun m. 43 (Değişik)
  • 9 Kasım 1988: 3494 sayılı Kanun m. 6 (Değişik)
  • 2 Temmuz 2012: 6352 sayılı Kanun m. 15 (dipnot)

Madde metnindeki değişiklik notlarından okunmuştur; iptal kararları ve dipnotlardaki açıklamalar yukarıdadır.

Bu maddeyi anan kararlar

MahkemeKünyeTarihNot
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2006/21-198 E., 2006/249 K.26 Nisan 2006en çok anılan
Yargıtay 9. Hukuk Dairesi2021/3076 E., 2021/9789 K.1 Haziran 2021en çok anılan
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2017/821 E., 2019/58 K.5 Şubat 2019en çok anılan
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2011/19-473 E., 2011/607 K.12 Ekim 2011en çok anılan
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu2019/536 E., 2022/43 K.25 Ocak 2022en çok anılan
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi2026/363 E., 2026/4974 K.23 Eylül 2026
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi2026/3192 E., 2026/4979 K.23 Eylül 2026
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi2026/6430 E., 2026/4810 K.21 Eylül 2026
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi2026/272 E., 2026/4729 K.17 Eylül 2026
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi2025/7085 E., 2026/4613 K.14 Eylül 2026

Yüksek mahkemelerin bu maddeyi anan kararlarından, başka kararlarda en çok anılanlar ve en yeni tarihliler gösterilir. Bir kararın maddeyi anması, o maddeye dayandığı anlamına gelmeyebilir.

Dayanak’a bağlı yapay zekâ uygulamanız bu maddeye dayanan Yargıtay, Danıştay ve Anayasa Mahkemesi kararlarını künyesi ve tam metniyle getirir.

7 gün ücretsiz deneyin